Marx, Engels e a (re)produção material do viver humano: para a restituição de uma base histórica
DOI:
https://doi.org/10.17230/co-herencia.16.30.11Palavras-chave:
Ação recíproca, base económica, determinação, historicidade, necessidadesResumo
A (re)produção material do viver humano descreve, em última instância, quanto ao nosso entendimento, o que na conceção materialista da história de Marx e Engels se pode entender por base económica. Com vista a ilustrar o afirmado, atente-se às seguintes formulações que consideram a amplidão das relações económicas: “produção da própria vida material”, “produção da vida”, “modo de produção da vida material” e “produção e reprodução da vida imediata”. A produção implica sempre a reprodução, implica as condições que garantam a sua continuidade, o que se entende como condição basilar – veremos que não é num sentido restrito – da sociedade. É esta perspetiva, não sistematizada pelos dois autores alemães, mas amplamente presente na generalidade dos seus escritos, que se pretende recuperar para debate, com vista à restituição de uma base histórica.
Referências
Anderson, K. B. (2010). Marx at the Margins: On Nationalism, Ethnicity, and Non-Western Societies. Chicago-London: The University of Chicago Press.
Axelos, K. ([1961). Marx, penseur de la technique: De l’aliénation de l’homme à la conquête du monde. Paris: Editions de Minuit.
Balibar, É. ([1973 [1965]). Sur les concepts fondamentaux du materialisme historique. En L. Althusser, Lire le Capital, Tome II. (pp. 79-226). Paris: Librarie François Maspero.
Barata-Moura, J. (1982). Para uma Crítica da «Filosofia dos Valores». Lisboa: Livros Horizonte.
Barata-Moura, J. (1994). Prática. Para uma aclaração do seu sentido como categoria filosófica. Lisboa: Edições Colibri.
Bensussan, G., y Labica G., dirs. (1999 [1982]). Dictionnaire Critique du Marxisme. Paris: Quadrige / puf.
Bottomore, T. (Ed.) (2001 [1983]). A Dictionary of Marxist thought. 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishers, Ltd., (reprinted).
Cohen, G. A. (2000 [1978]). Karl Marx’s Theory of History. A Defence. Expanded Edition. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
Desai, M. (1990). Simple and extended reproduction. En J. Eatwell, M. Milgate and P. Newman (Eds.), Marxian Economics (pp. 338-341). London and Basingstoke: The Macmillan Press Limited.
Engels, F. (1961 [1859]). Karl Marx, „Zur Kritik der Politischen Ökonomie“. En Marx-Engels Werke, vol. 13 (pp. 468-477). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1962a [1884]). Der Ursprung der Familie, des Privateigentums und des Staats. En Marx-Engels Werke, vol. 21 (pp. 25-173). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1962b [1845]). Die Lage der arbeitenden Klasse in England. Nach eigner Anschauung und authentischen Quellen. En Marx-Engels Werke, vol. 2 (pp. 225-506). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1967a [1890]). Brief an Conrad Schmidt in Berlin, London, 27. Okt. 1890. En Marx-Engels Werke, vol. 37 (pp. 488-495). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1967b [1890]). Brief an Joseph Bloch in Königsberg, London, 21. Sept. 1890. En Marx-Engels Werke, vol. 37 (pp. 462-465). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1967c [1893]). Brief an Franz Mehring in Berlin, London, 14. Juli. 1893. En MarxEngels Werke, vol. 37 (pp. 96-100). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F. (1968 [1894]). Brief an W. Borgius in Breslau, London, 5. Januar. En Marx-Engels Werke, vol. 39 (pp. 205-207). Berlin: Dietz Verlag.
Engels, F., y Marx, K. (1962 [1845]). Die heilige Familie oder Kritik der kritischen Kritik. Gegen Bruno Bauer und Konsorten. En Marx-Engels Werke, vol. 2 (pp. 3-223). Berlin: Dietz Verlag.
Fine, B, y Harris, L. (1979). Rereading Capital. London and Basingstoke: The Macmillan Press Ltd.
Gellner, E. (1990). Economic interpretation of history. En J. Eatwell, M. Milgate and P. Newman (Eds.), Marxian Economics (pp. 148-158). London and Basingstoke: The Macmillan Press Limited.
Harnecker, M. (2007 [1969]). Los conceptos elementales del materialismo histórico. 66.a ed. México: Siglo XXI.
Hobsbawn, E. (1965 [1964]). Introduction. En K. Marx. Pre-Capitalist Economic Formations (pp. 9-65). New York: International Publishers.
Lénine, V. I. (1977 [1917]). O Estado e a Revolução. Tradução de Edições «Avante!». LisboaMoscovo: Edições «Avante!»-Edições Progresso.
Lénine, V. I. (1982 [1909]). Materialismo e Empiriocriticismo. Notas Críticas sobre uma Filosofia Reaccionária. Tradução de Edições «Avante!». Lisboa-Moscovo: Edições «Avante!»- Edições Progresso.
Marx, K. (1960 [1852]). Der achtzehnte Brumaire des Louis Bonaparte. En Marx-Engels Werke, vol. 8 (pp. 111-207). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1961a [1849]). Lohnarbeit und Kapital. En Marx-Engels Werke, vol. 6 (pp. 397-423). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1961b [1857]). Einleitung [zur Kritik der politischen Ökonomie]. En Marx-Engels Werke, vol. 13 (pp. 615-642). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1961c [1859]). Zur Kritik der Politischen Ökonomie. En Marx-Engels Werke, vol. 13 (pp. 3-160). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1962 [1867]). Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie. En Marx-Engels Werke, vol. 23, band I. Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1963 [1885]). Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie. En Marx-Engels Werke, vol. 24, band II. Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1964a [1847]). Misère de la philosophie: réponse à la Philosophie de la misère de M. Proudhon (Proudhon, P.-J., 1846. Système des contradictions économiques ou Philosophie de la Misère - Extraits). Paris: Union Générale d’Éditions.
Marx, K. (1964b [1894]). Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie. En Marx-Engels Werke, vol. 25, band III. Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1965 [1862-1863]). Theorien über den Mehrwert (Vierter Band des „Kapitals“). En Marx-Engels Werke, vol. 26-1. Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1977 [1846]). Lettre a Annenkov le 28 décembre 1846. En G. Badia and J. Mortier (Eds.), Marx-Engels, Correspondance. Novembre 1835-Décembre 1848, tome 1 (pp. 446- 459). Paris: Editions Sociales.
Marx, K. (1978 [1845]). Thesen über Feuerbach. En Marx-Engels Werke, vol. 3 (pp. 5-7). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1983 [1857-1858]). Grundrisse der Kritik der politischen Ökonomie. En Marx-Engels Werke, vol. 42. Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K. (1987 [1875]). Kritik des Gothaer Programms. En Marx-Engels Werke, vol. 19 (pp. 11- 32). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K., y Engels, F. (1978a [1845-1846]). Die deutsche Ideologie. Kritik der neuesten deutschen Philosophie in ihren Repräsentanten Feuerbach, B. Bauer und Stirner, und des deutschen Sozialismus in seinen verschiedenen Propheten. En Marx-Engels Werke, vol. 3 (pp. 9-530). Berlin: Dietz Verlag.
Marx, K., y Engels, F. (1978b [1848]). Manifest der Kommunistischen Partei. En Marx-Engels Werke, vol. 4 (pp. 459-493). Berlin: Dietz Verlag.
Moro, D. (2016 [2006]). A Crise do Capitalismo e Marx. Resumo de O Capital com referência ao século xxi. Tradução de José Oliveira. Lisboa: Página a Página (Nuovo compendio del Capitale. Sintesi del I libro del Capitale di K. Marx con riferimenti e confronti con la realtà contemporánea. Alessandria: Edizioni Dell’Orso – Universitas).
Netto, J. P. (1985 [1980]). Introdução. En K. Marx, A Miséria da Filosofia. Resposta à Filosofia da Miséria, do Sr. Proudhon (pp. 9-32). São Paulo: Global Editora.
Renault, E. (2001). Le Vocabulaire de Marx. Paris: Ellipses Édition Marketing S. A.
Srour, R. H. (1978). Modos de Produção: elementos da problemática. Rio de Janeiro: Edições Graal.
Publicado
Edição
Secção
Licença
Alguns direitos reservados 2019 Co-herencia

Este trabalho encontra-se publicado com a Licença Internacional Creative Commons Atribuição 4.0.
Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)
You are free to:
- Share — copy and redistribute the material in any medium or format
- Adapt — remix, transform, and build upon the material for any purpose, even commercially.
The licensor cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms.
Under the following terms:
-
Attribution — You must give appropriate credit, provide a link to the license, and indicate if changes were made. You may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the licensor endorses you or your use.
- No additional restrictions — You may not apply legal terms or technological measures that legally restrict others from doing anything the license permits.
Avisos:
- No tiene que cumplir con la licencia para elementos del material de dominio público o cuando su uso esté permitido por una excepción o limitación aplicable .
- No se dan garantías. Es posible que la licencia no le otorgue todos los permisos necesarios para el uso previsto. Por ejemplo, otros derechos como la publicidad, la privacidad o los derechos morales pueden limitar la forma en que utiliza el material.